Την ίδια εποχή η παραγωγή φορητών εικόνων συνεχίζεται στην Κρήτη, σε διαρκή αλληλεπίδραση τόσο με τα έργα των Κρητικών που τοιχογραφούν τις μονές της Ελλάδας, όσο και με τη ιταλική τέχνη μέσω Βενετίας (κοινότητα Ελλήνων ορθοδόξων συστάθηκε εκεί ήδη από το 1498). Σημάδι αναγεννησιακής επίδρασης είναι η άνοδος της κοινωνικής θέσης αλλά και του μορφωτικού επιπέδου των καλλιτεχνών, ανάμεσα στους οποίους πλέον όσοι ξεχωρίζουν υπογράφουν τα έργα τους με υπερηφάνεια, όπως ο Μιχαήλ Δαμασκηνός ως "ποίημα Μ. Δ." ή ο (μετέπειτα γνωστός ως) Ελ Γκρέκο ως "Δομήνικος Θεοτοκόπουλος ο Δείξας". Εν τούτοις, δεν πρόκειται ακόμη στην πλειοψηφία για μεμονωμένα άτομα, αλλά για μια καλά οργανωμένη επαγγελματική ομάδα, όπου μέσα από τις οικογένειες η τεχνική περνά από τον πατέρα στον γιό. Τέτοιες διάσημες οικογένειες ζωγράφων ήταν αυτή του Θεοφάνη Στρελίτζα, αλλά και των Κλότζα, Ρίτζου, Λαμπάρδου, Τζάνε, Μόσκων κ.α.
Περίφημος υπήρξε στην εποχή του ο Μιχαήλ Δαμασκηνός* (μνείες 1570 - 1591), ο οποίος ανάπτυξε σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα νε εργάζεται σε διάφορες τεχνοτροπίες, ώστε να μπορεί να εκτελεί εξαίρετες εικόνες σε όλη την κλίμακα, από την άψογη βυζαντινή ως την απερίφραστα ιταλική. Άλλωστε δούλεψε στην Βενετία για την διακόσμηση με εικόνες της εκεί εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων.
Θα ανοίξει έτσι νέους δρόμους για τον συγκερασμό της παραδοσιακής ορθόδοξης με την σύγχρονη δυτική τέχνη, και θα βρεί πολλούς μιμητές.
Επίσης σημαντικός υπήρξε ο Γεώργιος Κλότζας (μνείες 1562 - 1609), ιδιαίτερα ικανός στη μικρογράφηση κωδίκων, αλλά και τη δημιουργία τριπτύχων, πάλι με τα χαρακτηριστικά μικρογραφίας. Το ύφος του είναι προσωπικό και συνδέεται μάλλον με το μανιερισμό της εποχής παρά με την παράδοση, και πρέπει να εκφράζει την καλαισθησία των λογιώτερων κύκλων της νήσου, που έχουν άμεσες επαφές με την βενετική παιδεία. Εικάζεται πως ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος μαθήτευσε στο εργαστήρι του Κλότζα, και ήταν ήδη διάσημος στην περιοχή πριν την οριστική αναχώρησή του για την Ιταλία (1567)
Θα αναφέρουμε επίσης τους λίγο μεταγενέστερους (αρχές 17ου αι.) ζωγράφους Ιερεμία Παλλαδά, Εμμανουήλ Λαμπάρδο (πιθανόν δύο με το ίδιο όνομα), και Άγγελο, όλοι περισσότερο συντηρητικοί στις επιλογές τους όσον αφορά την αφομοίωση της δυτικής τέχνης. Ο δικαιολογημένης φήμης μάλιστα ζωγράφος Άγγελος, γυρίζει τόσο πίσω στα πρότυπα της πρώτης εποχής της κρητικής σχολής, ώστε συχνά αμφισβητείται η χρονολόγηση των έργων του. Πρόκειται προφανώς για μια τάση επιστροφής στις παραδόσεις που επικράτησε στον ελληνικό κόσμο της εποχής, συνηθισμένο φαινόμενο παλινδρόμησης, θα σχολιάζαμε, που εκφράζει τη διάθεση να αφομοιωθούν τα επιτεύγματα της δύσης χωρίς να χαθεί η ορθόδοξη ταυτότητα.
Ο Χάνδακας θα κατακτηθεί από τους Τούρκους το 1669, και αυτό θα σημάνει το τέλος της πνευματικής άνθησης για την Κρήτη. Οι τελευταίοι αξιόλογοι καλλιτέχνες, όπως ο Εμμανουήλ Τζάνες (1610 - 1690), ο Θεόδωρος Πουλάκης (1622 - 1692) και ο επονομαζόμενος Βίκτωρ, συνεχιστές της τελευταίας κρητικής συντηρητικής τάσης με επιρροές δανεισμένες από το μπαρόκ της εποχής, θα ζήσουν τα τελευταία τους χρόνια ως πρόσφυγες στην Βενετία και στα Επτάνησα.
